Բաժանորդագրվեք araratnews-ի տելեգրամ ալիքին։
Սառը պատերազմի տարիներին Խորհրդային Միության ամենափոքր հանրապետությունը կոմունիստական գերտերության համար էլեկտրոնիկայի և տեխնոլոգիաների կենտրոն էր, այժմ Հայաստանը պատրաստվում է դառնալ ամերիկյան արհեստական բանականության ենթակառուցվածքների աշխարհի առաջատար կենտրոններից մեկը։ Այս մասին գրում է «Bloomberg»-ը։
Սան Ֆրանցիսկոյում հիմնված «Firebird» ստարտափը օգոստոսին Հայաստանում սկսեց տվյալների կենտրոնի աշխատանքը, և մինչև 2027 թվականի վերջը Հրազդանի տվյալների կենտրոնը կհասնի 300 մեգավատտ հզորության, իսկ կենտրոնում տեղադրված «Nvidia»-ի առաջադեմ արհեստական բանականության չիպերի քանակը կգերազանցի 70․000-ը։
Պարբերականը գրում է՝ Երևանից մոտ 45 կիլոմետր (28 մղոն) հեռավորության վրա գտնվող Հրազդան քաղաքում տեղակայված համալիրը նախատեսվում է դարձնել տարածաշրջանի ամենամեծ հաշվողական կլաստերը և իր չափերով կարող է հայտնվել Եվրոպայի խոշորագույնների շարքում, ըստ «Firebird»-ի, որի հիմնադիրները հայկական ծագում ունեն։
Դա տնտեսական առավելություն է, որն ունենալու է լայնածավալ ազդեցություն Հարավային Կովկասի և հարակից Կենտրոնական Ասիայի համար, որտեղ «Firebird»-ն արդեն ընդլայնում է իր գործունեությունը, և որտեղ խոշոր տերությունները մրցում են ռազմավարական նշանակություն ունեցող միջանցքում գերիշխանության համար։
«Bloomberg»-ը նշում է, որ տվյալների կենտրոնն արդեն դեր է խաղացել Հայաստանի և հարևան Ադրբեջանի միջև խաղաղության պայմանագրի ապահովման գործում՝ տասնամյակներ տևած վիճելի տարածքի շուրջ հակամարտությունից հետո, որի հետևանքով զոհվել է տասնյակ հազարավոր մարդ և խզվել են նրանց տնտեսական կապերը։
«Nvidia»-ի չիպերի դերը այդ համաձայնագրում, որի մասին առաջինը հաղորդել էր «Wall Street Journal»-ը, Թրամփի՝ արհեստական բանականության դիվանագիտության ոչ ավանդական մոտեցման առավել արտառոց օրինակներից մեկն է։
Սա նաև ընդգծում է մոտ 3 միլիոն բնակչություն ունեցող փոքր երկրի հավակնությունները, որը փորձում է ստանձնել դերակատարություն արագ փոփոխվող տարածաշրջանի կենտրոնում։
Ըստ հոդվածի՝ Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի գրասենյակի խոսնակը նշել է, որ նա Ադրբեջանի հետ խաղաղություն հաստատելու հստակ մանդատ ունի, և որ անցյալ տարի Վաշինգտոնում ստորագրված երկկողմ համաձայնագրերը, այդ թվում՝ կիսահաղորդիչների և արհեստական բանականության վերաբերյալ, Հայաստանի համար կարևոր «խաղաղության դիվիդենդներ» են ներկայացնում։
Հայաստանի համագործակցությունը «Nvidia»-ի հետ սկսվում է 2019 թվականից, երբ Փաշինյանն այցելեց չիպեր արտադրող ընկերության Սանտա Կլարայի գրասենյակ՝ «OpenAI»-ի կողմից «ChatGPT»-ի գործարկումից և արհեստական բանականության բումի սկսվելուց տարիներ առաջ։
«Nvidia»-ն Հայաստանում իր ներկայությունը հաստատել է 2022 թվականին, հաջորդ տարի ընկերության գլխավոր գործադիր տնօրեն Ջենսեն Հուանգն այցելեց Կովկասյան այս երկիր. այդ այցը օգնեց հիմք դնել «Firebird»-ի ստեղծման համար, ասել է ընկերության գլխավոր գործադիր տնօրեն Ռազմիկ Հովագիմյանը հայտարարության մեջ։
Այս համատեքստում «Bloomberg»-ը անդրադարձել է TRIPP-ին․ Պետդեպարտամենտի խոսնակի խոսքով՝ TRIPP-ը նպատակ ունի «ամրապնդել Հայաստանի և Ադրբեջանի բարգավաճումն ու անվտանգությունը և ընդլայնել ԱՄՆ-ի առևտրային հնարավորությունները՝ ընդլայնելով տարածաշրջանային առևտուրն ու կապակցվածությունը, ինչպես նաև ստեղծելով նոր տարանցիկ կապեր Կենտրոնական Ասիայից և Կասպից ծովի տարածաշրջանից դեպի Եվրոպա»։
«Firebird»-ը և նրա գործընկերները «Nvidia»-ի չիպերը ձեռք բերելու թույլտվություն ստանալու համար առաջին անգամ դիմել էին 2025 թվականի սկզբին՝ ընկերության պաշտոնապես գործարկվելուց մի քանի ամիս առաջ, ասել է ընկերության խոսնակը։ Ըստ նրա՝ «Firebird»-ը ԱՄՆ-ի առաջին խմբաքանակի լիցենզիաները ստացել էր նույն տարվա օգոստոսին Սպիտակ տան խաղաղության գագաթնաժողովից առաջ՝ հավելելով, որ «Firebird»-ը տեղյակ չի եղել այդ ժամանակ ընթացող դիվանագիտական քննարկումներից։
Հստակ չէ, թե Թրամփի վարչակազմը երբ է առաջին անգամ դիմել «Nvidia»-ին այն հարցով, թե տվյալների կենտրոնն ինչ դեր կարող է ունենալ նախնական խաղաղության համաձայնության ապահովման գործում, որը Փաշինյանը և Ադրբեջանի նախագահ Ալիևը կնքեցին նույն օրը, երբ ԱՄՆ-ն ու Հայաստանը ստորագրեցին արհեստական բանականության և կիսահաղորդիչների ոլորտներում երկկողմ գործընկերության վերաբերյալ փոխըմբռնման հուշագիրը։
«Հայաստանն ունի արտակարգ տեխնիկական տաղանդ և կենսունակ, աճող նորարարական էկոհամակարգ։ Այդ պատճառով մենք վաղուց ենք ներդրումներ կատարում նրա ապագայի համար»,- ասել է «Nvidia»-ի խոսնակը։ «Մենք գիտենք, որ Հայաստանը կարող է տնտեսական հնարավորություններ ստեղծել, ինչը, իր հերթին, ամրապնդում է տարածաշրջանային կապերը և կարող է նպաստել կայունության երկարատև հիմքի ստեղծմանը»։
«Firebird»-ն այժմ ապահովել է «Nvidia»-ի պրոցեսորների ավելի քան կրկնակի քանակ, քան ԱՄՆ-ն արտահանման թույլտվություն էր տվել Սաուդյան Արաբիայի «Humain» ընկերությանը՝ Ռիադի հետ ամիսներ տևած բանակցություններից հետո, չնայած այն հանգամանքին, որ Սաուդյան Արաբիայի ֆինանսական հնարավորությունները Երևանի հնարավորություններից մի քանի կարգով ավելի մեծ են։
«Հայաստանի և ԱՄՆ-ի կառավարությունները անչափ աջակցող են եղել Հայաստանում մեր տեսլականի և աճի ծրագրերի նկատմամբ»,- ասել է Հովագիմյանը։ «Խաղաղությունն ու տարածաշրջանային կայունությունը ստեղծում են այն պայմանները, որոնցում ներդրումները, նորարարությունը, աճը և գլոբալ գործընկերությունները կարող են ծաղկել»։
«Firebird»-ը սկսել է իր գործունեությունը անցյալ ամիս՝ ուղիղ մեկ տարի անց Սպիտակ տան գագաթնաժողովից՝ օգտագործելով չիպեր, որոնք, ինչպես փոխնախագահ Ջեյ Դի Վենսը փետրվարին Երևան կատարած այցի ընթացքում նշել էր, պարզապես գոյություն չունեն երկրների մեծ մասում։