Բաժանորդագրվեք araratnews-ի տելեգրամ ալիքին։
fip.am-ը գրում է․
Ֆեյսբուքում Vector Media, «Հանրային Լուրեր» և Ararat Press անուններով էջերը կարճ տեսանյութերով ներկայացնում են Հայաստանի ներքաղաքական և հասարակական իրադարձությունները․ որոշ տեսանյութեր հավաքում են հարյուր հազարավոր դիտումներ։
Այս էջերի հրապարակումների զգալի մասը ստեղծված է արհեստական բանականության (ԱԲ) միջոցով։ Ընդ որում, որոշ դեպքերում ԱԲ-ով ստեղծված մարդկային կերպարները ներկայացվում են իրական լրատվական ձևաչափերին բնորոշ միջավայրում՝ որպես հարցման մասնակիցներ, հաղորդավարներ կամ հարցազրույց տվող անձինք։
«Փաստերի ստուգման հարթակն» ուսումնասիրել է նշված ֆեյսբուքյան էջերի (1, 2, 3) հանրային հասանելի տվյալները, հրապարակումներն ու տեսանյութերը՝ պարզելու, թե ինչ բովանդակություն են դրանք տարածում, ինչպես են ներկայանում լսարանին, և ինչ տվյալներ են հասանելի դրանց գործունեության ու հնարավոր փոխկապակցվածության վերաբերյալ։
Vector Media․ Էջի ստեղծումը և նկարագիրը
Facebook-ի տվյալների համաձայն՝ Vector Media էջը ստեղծվել է 2026 թվականի հունիսի 22-ին։ Առաջին տեսանյութը՝ «Team Telecom»-ի և «Azer Telecom»-ի համագործակցության մասին, հրապարակվել է հենց նույն օրը։
Էջի նկարագրությունում նշված է նաև Telegram-ի ալիք։ Այն ստեղծվել է հունիսի 19-ին, սակայն անվանափոխվել և ներկայիս ձևաչափով սկսել է գործել հունիսի 22-ին՝ նույն օրը նույնպես հրապարակելով «Team Telecom»-ի և «Azer Telecom»-ի համագործակցության մասին նյութ։
Telegram-ի ալիքում մեր դիտարկած 34 հրապարակումներից 20-ը վերաբերում էին Հայաստանի ներքին և արտաքին քաղաքականությանը, 6-ը՝ Սամվել Կարապետյանին և նրա գլխավորած «Ուժեղ Հայաստան» կուսակցությանը, 5-ը՝ Գագիկ Ծառուկյանին և նրա գլխավորած «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցությանը, իսկ 3-ը՝ ՀԱՊԿ-ին և Հայաստան-Ռուսաստան հարաբերություններին։
Facebook-ի էջի թափանցիկության բաժնում որպես էջի կառավարման երկիր նշված է Բելառուսը։ Facebook-ի այս տվյալը ցույց է տալիս էջը կառավարող անձի կամ անձանց տեղակայման երկիրը, սակայն ինքնին չի բացահայտում նրանց ինքնությունը կամ էջի իրական սեփականատիրոջը։
Էջի գրեթե բոլոր տեսանյութերը գեներացված են արհեստական բանականության միջոցով։ Այն տարածում է ԱԲ-ով գեներացված քաղաքացիներից հարցումներ (1, 2, 3, 4, 5), ԱԲ գեներացված հաղորդավարներով լուրեր և նույնատիպ հարցազրույցներ (1, 2, 3, 4, 5)։ Այս հրապարակումների շարքում կան նաև Սամվել Կարապետյանի և «Ուժեղ Հայաստան» կուսակցության վերաբերյալ դրական բովանդակությամբ տեսանյութեր (1, 2, 3, 4, 5):
Էջը տեսանյութերում կամ դրանց նկարագրություններում տեսանելի կերպով չի նշում, որ ներկայացվող անձինք կամ կադրերը ստեղծված են արհեստական բանականության միջոցով։ Միաժամանակ տեսանյութերի մի մասը կառուցված է իրական լրագրողական բովանդակությանը բնորոշ ձևաչափերով՝ փողոցային հարցումների, լրատվական թողարկումների և հարցազրույցների տեսքով։
Արդյունքում օգտատերը, հատկապես տեսանյութը Facebook-ի ընդհանուր լրահոսում դիտելիս, կարող է այն ընկալել որպես իրական մարդկանց մասնակցությամբ նկարահանված նյութ։
Առավել խնդրահարույց են քաղաքացիների կարծիք ներկայացնող ԱԲ-ով գեներացված տեսանյութերը։ Դրանց միջոցով հնարավոր է իրականում գոյություն չունեցող կամ տվյալ խոսքերը երբևէ չասած անձանց վերագրել որոշակի դիրքորոշումներ՝ ստեղծելով տպավորություն, թե դրանք իրական քաղաքացիների կարծիքներ են։
Քաղաքական բովանդակության դեպքում նման տեսանյութերը միտված են իրական հանրային կարծիքի մասին սխալ պատկերացում ստեղծել՝ օրինակ՝ որևէ քաղաքական գործչի նկատմամբ աջակցության կամ դժգոհության տարածվածության վերաբերյալ։
Նույն խնդիրը վերաբերում է ԱԲ-ով ստեղծված հաղորդավարներին և հարցազրույցներին։ Լրատվական ձևաչափը բովանդակությանը տալիս է իրական լրատվամիջոցի կամ լրագրողական աշխատանքի արտաքին հատկանիշներ, մինչդեռ օգտատերը հստակ չի տեղեկացվում, որ իր դիտած մարդիկ կամ կադրերը սինթետիկ են։
Այսպիսով, խնդիրը ոչ թե ինքնին արհեստական բանականության օգտագործումն է, այլ իրականությունը նմանակող բովանդակության դեպքում դրա կիրառման մասին հստակ տեղեկության բացակայությունը։
Ինչպես է ներկայանում էջը
2026 թվականի սեպտեմբերի 28-ի դիտարկման պահին Vector Media-ն ուներ մոտ 8,2 հազար հետևորդ։ Այն իրեն ներկայացնում էր որպես «լրատվական հարթակ։ Օպերատիվ լուրեր և անկողմնակալ հայացք իրադարձություններին»։
Էջում որպես գտնվելու վայր նշված էր Երևանը, հրապարակված էր [email protected] էլեկտրոնային հասցեն և t.me/vectormediaa Telegram-ի ալիքը։
Հրապարակային նկարագրության մեջ խմբագրության աշխատակիցների անուններ կամ էջի հետևում կանգնած իրավաբանական անձի վերաբերյալ տվյալներ նշված չէին։
Էջը «խորհուրդ են տալիս»
Facebook-ի «Կարծիքներ» բաժնում «Vector Media»-ն խորհուրդ էր տվել չորս օգտատեր, ևս մեկը՝ ոչ․ էջը խորհուրդ տված չորս օգտատերերից երեքի հաշիվները ստեղծվել էին նույն օրը՝ հունիսի 11-ին, իսկ մեկինը՝ սեպտեմբերի 11-ին։
Այս հաշիվներում հիմնականում տարածվում էին ԱԲ-ով գեներացված տեսանյութեր և «Ուժեղ Հայաստան» կուսակցությանը վերաբերող հրապարակումներ։
Ուշագրավ է, որ նույն օգտատերերից մի քանիսին հանդիպում ենք նաև «Հանրային Լուրեր»-ի «Կարծիքներ» բաժիններում։
Շարունակությունը՝ սկզբնաղբյուրում։